محمودرضا اروجی؛ خبرنگار کوهنوردان- کوهستان تنها مجموعهای از قلهها، صخرهها و مسیرهای دشوار نیست؛ بلکه زیستبومی ارزشمند و حساس است که حفظ آن نیازمند حضور انسانهایی آگاه و مسئولیتپذیر است. در میان گروههایی که بیشترین ارتباط مستقیم را با طبیعت دارند، کوهنوردان جایگاهی ویژه دارند؛ افرادی که با هر صعود، فرصت مشاهده نزدیک تغییرات محیطی، آسیبهای انسانی و نشانههای سلامت یا تهدیدهای طبیعت را پیدا میکنند. از همین رو، کوهنوردان میتوانند به بهترین حافظان و دیدهبانان طبیعت تبدیل شوند.
یک کوهنورد حرفهای تنها به مسیر رسیدن به قله توجه نمیکند، بلکه به شرایط محیط اطراف نیز حساس است. مشاهده تغییرات پوشش گیاهی، کاهش منابع آبی، انباشت زباله، تخریب زیستگاهها و آثار حضور غیرمسئولانه انسان در مناطق طبیعی، اطلاعات ارزشمندی فراهم میکند که میتواند در برنامههای حفاظت از محیط زیست مورد استفاده قرار گیرد. چشمهای آموزشدیده کوهنوردان، گاهی نخستین نشانههای تغییرات زیستمحیطی را پیش از بسیاری از سامانههای رسمی مشاهده میکند.
امروزه در جهان، نقش جوامع کوهنوردی از یک فعالیت ورزشی فراتر رفته و به مشارکت فعال در حفاظت از طبیعت تبدیل شده است. بسیاری از گروههای کوهنوردی با اجرای برنامههای پاکسازی، آموزش اصول گردشگری پایدار، ثبت مشاهدات طبیعی و ترویج فرهنگ احترام به محیط زیست، سهم مهمی در کاهش آسیبهای انسانی دارند. این رویکرد نشان میدهد که صعود موفق تنها با رسیدن به ارتفاعات بالاتر سنجیده نمیشود، بلکه با میزان مسئولیتپذیری در برابر طبیعت نیز معنا پیدا میکند.
کوهنوردان به دلیل حضور مداوم در مناطق بکر، میتوانند حلقه ارتباطی مهمی میان مردم، پژوهشگران و نهادهای حفاظت از محیط زیست باشند. ثبت گونههای گیاهی و جانوری، گزارش تغییرات اقلیمی و اطلاعرسانی درباره تهدیدهای طبیعی، از جمله اقداماتی است که میتواند به شناخت بهتر و حفاظت مؤثرتر از منابع طبیعی کمک کند.
کوهستان به انسان اعتماد میکند و در برابر این اعتماد، مسئولیت میطلبد. هر گام یک کوهنورد میتواند اثری بر جای بگذارد؛ اثری که یا نشانی از احترام و مراقبت خواهد بود یا خاطرهای از بیتوجهی. آینده طبیعت به رفتار امروز ما وابسته است و کوهنوردان، به عنوان نزدیکترین همراهان کوهستان، میتوانند نقش مهمی در حفظ این میراث ارزشمند ایفا کنند. دیدهبانی طبیعت، ادامه همان مسیری است که از عشق به کوه آغاز میشود و به مسئولیت در برابر زمین میرسد.