علی قدیریان؛ خبرنگار کوهنوردان–    در کوهنوردی، گاهی دشوارترین بخش برنامه نه عبور از شیب‌های تند و نه پیمایش مسیرهای سنگی، بلکه همان جاده‌ای است که هنوز صعود از آن آغاز نشده است. پیچ‌های پی‌درپی گردنه‌ها، تغییرات مداوم جهت حرکت خودرو و چشم‌اندازهایی که در برابر چشم جابه‌جا می‌شوند، می‌توانند در برخی افراد مجموعه‌ای از علائم آزاردهنده ایجاد کنند؛ از تهوع و سرگیجه گرفته تا عرق سرد، رنگ‌پریدگی و بی‌حالی. بیماری حرکت، اگرچه معمولاً تهدیدی جدی برای جان انسان نیست، می‌تواند توان جسمی و آمادگی روانی کوهنورد را پیش از رسیدن به مبدأ صعود کاهش دهد. نادیده‌گرفتن این مسئله، به‌ویژه در برنامه‌هایی که از همان ساعات نخست به تمرکز، انرژی و تصمیم‌گیری دقیق نیاز دارند، خطایی کوچک اما قابل پیشگیری است.

بیماری حرکت زمانی شکل می‌گیرد که اطلاعات دریافتی از چشم، گوش داخلی و گیرنده‌های حسی بدن درباره حرکت با یکدیگر هماهنگی کافی نداشته باشند. برای مثال، فردی که در صندلی خودرو به تلفن همراه نگاه می‌کند، ممکن است حرکت وسیله را به‌خوبی از طریق گوش داخلی احساس کند، درحالی‌که چشم‌هایش صفحه‌ای تقریباً ثابت را می‌بینند. این ناهماهنگی می‌تواند مرکز پردازش تعادل در مغز را تحت تأثیر قرار دهد و به بروز علائم منجر شود. شدت واکنش در افراد متفاوت است؛ برخی حتی در مسیرهای کوتاه دچار تهوع می‌شوند و برخی دیگر مسافت‌های طولانی را بدون مشکل طی می‌کنند. سابقه بیماری حرکت، کم‌خوابی، اضطراب و برخی شرایط فردی نیز ممکن است بر شدت علائم اثر بگذارند.

برای کوهنوردان، مدیریت این مشکل باید از مرحله برنامه‌ریزی آغاز شود. خواب کافی در شب پیش از حرکت، پرهیز از خوردن غذای سنگین و چرب درست پیش از سفر و انتخاب صندلی‌ای با دید مناسب به مسیر پیش رو می‌تواند کمک‌کننده باشد. نگاه‌کردن به دوردست و افق، پرهیز از مطالعه یا کار با تلفن همراه و فراهم‌کردن تهویه مناسب خودرو نیز از راهکارهای ساده و مؤثر به شمار می‌روند. در صورت امکان، توقف‌های کوتاه در محل‌های امن می‌توانند فرصت بازیابی آرامش را فراهم کنند. البته بازکردن پنجره یا استفاده از هوای تازه برای همه افراد به یک اندازه مؤثر نیست و نباید جایگزین سایر تدابیر شود.

در مواردی که بیماری حرکت شدید یا تکرارشونده است، مشورت با پزشک یا داروساز درباره داروهای مناسب می‌تواند ضروری باشد. برخی داروهای پیشگیری از این بیماری ممکن است خواب‌آلودگی، کاهش تمرکز یا تاری دید ایجاد کنند؛ عوارضی که برای راننده و کوهنوردی که قرار است در مسیر فنی حرکت کند، اهمیت ویژه‌ای دارند. بنابراین، مصرف خودسرانه دارو پیش از برنامه، به‌خصوص بدون توجه به عوارض آن، تصمیمی ایمن نیست. همچنین تهوع شدید و مداوم، استفراغ مکرر یا بروز علائم غیرمعمول نباید بی‌درنگ به بیماری حرکت نسبت داده شود و ممکن است به ارزیابی پزشکی نیاز داشته باشد.

کوهنوردی ایمن از نخستین کیلومتر جاده آغاز می‌شود، نه از اولین گام روی پاکوب. آمادگی جسمانی زمانی ارزشمند است که خواب، تغذیه، سلامت و تمرکز نیز در وضعیت مناسبی قرار داشته باشند. بیماری حرکت شاید مانعی کوچک در برابر هدفی بزرگ به نظر برسد، اما مدیریت آن نشان می‌دهد که حرفه‌ای‌بودن در کوهستان، پیش از هر چیز، به شناخت نیازهای بدن و پیشگیری از مشکلات قابل اجتناب وابسته است. گاهی بهترین راه برای رسیدن به یک صعود موفق، آن است که پیش از رسیدن به ارتفاعات، شرایط را برای سفری آرام‌تر و بدنی آماده‌تر فراهم کنیم.

فرهاد تقدسی؛ خبرنگار کوهنوردان- امداد موفق با تصمیم سریع کوهنوردان، یکی از مهم‌ترین عوامل در مدیریت حوادث کوهستان است؛ جایی که گاهی چند دقیقه تأخیر یا یک انتخاب نادرست می‌تواند شرایط را به‌طور جدی تغییر دهد. کوهستان محیطی است که در آن عوامل مختلفی مانند تغییرات ناگهانی آب‌وهوا، دشواری مسیر، آسیب‌های جسمی و دوری از مراکز درمانی، اهمیت تصمیم‌گیری صحیح را دوچندان می‌کند. در چنین شرایطی، سرعت عمل زمانی ارزشمند است که همراه با آگاهی، تجربه و شناخت موقعیت باشد.

کوهنوردان نخستین افرادی هستند که معمولاً پس از وقوع حادثه در کنار مصدوم حضور دارند و نحوه واکنش آنان می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در روند نجات ایفا کند. تشخیص درست وضعیت، حفظ آرامش، بررسی خطرات محیطی و انتخاب بهترین اقدام، پایه‌های یک امدادرسانی مؤثر هستند. تصمیم سریع به معنای عجله و بی‌احتیاطی نیست؛ بلکه توانایی اولویت‌بندی اقدامات در شرایطی است که زمان اهمیت حیاتی دارد.

در بسیاری از حوادث کوهستان، اقدامات اولیه پیش از رسیدن نیروهای تخصصی امداد انجام می‌شود. محافظت از مصدوم در برابر سرما، جلوگیری از حرکت‌های آسیب‌زا، اطلاع‌رسانی دقیق به گروه‌های امدادی و مدیریت شرایط روحی فرد حادثه‌دیده، اقداماتی هستند که به دانش و مسئولیت‌پذیری کوهنوردان وابسته‌اند. یک تیم آماده، پیش از آغاز صعود، برای مواجهه با شرایط اضطراری برنامه دارد و می‌داند که در لحظه بحران چگونه عمل کند.

آموزش مهارت‌های امدادی و تمرین سناریوهای مختلف، نقش مهمی در افزایش توان تصمیم‌گیری کوهنوردان دارد. تجربه نشان داده است که بهترین عملکرد در شرایط دشوار، نتیجه آمادگی قبلی است، نه واکنش‌های لحظه‌ای و بدون برنامه. هر کوهنورد باید بداند که همراه داشتن تجهیزات مناسب، شناخت مسیر و آگاهی از توانایی‌های فردی و گروهی، بخشی از مسئولیت حضور در طبیعت است.

کوهستان همواره به انسان درس مسئولیت و همبستگی می‌دهد. نجات یک همنورد، تنها به قدرت جسمانی یا ابزارهای پیشرفته وابسته نیست؛ بلکه به تصمیم‌هایی بستگی دارد که در لحظه‌های حساس گرفته می‌شوند. کوهنورد آگاه کسی است که در کنار شجاعت، خرد و سرعت عمل را نیز به همراه دارد. در فرهنگ حرفه‌ای کوهنوردی، تصمیم درست در زمان مناسب می‌تواند تفاوت میان یک حادثه تلخ و یک عملیات نجات موفق باشد.

علی قدیریان؛ خبرنگار کوهنوردان–    در کوهستان، برخی لحظات چنان سرنوشت‌سازند که فاصله میان نجات و فاجعه، نه به قدرت جسمانی افراد، بلکه به کیفیت تصمیم‌گیری و انضباط یک گروه وابسته می‌شود. وقتی حادثه‌ای در گذرگاهی باریک، لبه پرتگاه یا مسیری ناپایدار رخ می‌دهد، انتقال مصدوم دیگر یک جابه‌جایی ساده نیست؛ عملیاتی حساس است که هر حرکت نسنجیده در آن می‌تواند جان مصدوم و امدادگران را هم‌زمان به خطر بیندازد. در چنین موقعیت‌هایی، تخلیه اضطراری تنها زمانی معنا پیدا می‌کند که ضرورت، خطر و امکانات موجود به‌درستی ارزیابی شوند؛ زیرا گاهی تلاش شتاب‌زده برای خارج‌کردن مصدوم از منطقه خطر، خود به آغاز حادثه‌ای بزرگ‌تر تبدیل می‌شود.

نخستین اصل در این شرایط، تشخیص تفاوت میان خطر فوری و وضعیت قابل‌کنترل است. اگر ریزش سنگ، احتمال سقوط، سیلاب ناگهانی یا ناپایداری زمین جان مصدوم را تهدید می‌کند، انتقال از محدوده خطر ممکن است اجتناب‌ناپذیر باشد؛ اما اگر محیط نسبتاً ایمن است، جابه‌جایی غیرضروری، به‌ویژه در صورت احتمال آسیب ستون فقرات، گردن یا لگن، می‌تواند صدمات جدی‌تری ایجاد کند. بنابراین، پیش از هر اقدام باید ایمنی امدادگران، وضعیت هوشیاری و تنفس مصدوم، وجود خونریزی شدید و امکان دسترسی نیروهای تخصصی بررسی شود. در صورت امکان، درخواست کمک حرفه‌ای و تعیین دقیق موقعیت حادثه باید هم‌زمان با اقدامات اولیه انجام گیرد.

مسیرهای باریک و پرتگاهی، فضای اندکی برای مانور در اختیار گروه قرار می‌دهند. حمل دستی مصدوم، کشیدن او روی زمین یا استفاده بداهه از طناب، بدون آموزش و تجهیزات مناسب، می‌تواند تعادل امدادگران را برهم بزند و خطر سقوط را افزایش دهد. در چنین محیط‌هایی، انتخاب روش تخلیه باید متناسب با شیب، استحکام بستر، شرایط جوی، نوع آسیب و توانایی تیم باشد. عملیات فنی در پرتگاه‌ها، به‌ویژه انتقال عمودی یا عبور از نقاط فاقد حفاظ، نیازمند افراد آموزش‌دیده، تجهیزات استاندارد و سامانه‌های مهار ایمن است. هیچ‌کس نباید صرفاً با تکیه بر تجربه شخصی یا اعتمادبه‌نفس، مسئولیتی فراتر از توان تخصصی خود بپذیرد.

مدیریت موفق بحران، پیش از وقوع حادثه آغاز می‌شود. گروهی که پیشاپیش مسیرهای خروج، نقاط تماس اضطراری، تجهیزات حمل مصدوم و تقسیم وظایف را مشخص کرده است، در لحظات بحرانی فرصت کمتری برای سردرگمی خواهد داشت. آموزش کمک‌های اولیه، تمرین سناریوهای امدادی و شناخت محدودیت‌های تجهیزات باید بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه‌های باشگاه‌ها و گروه‌های کوهنوردی باشد، نه فعالیتی تشریفاتی برای تکمیل پرونده آموزشی.

در کوهستان، شجاعت به معنای پذیرفتن هر خطر نیست؛ گاهی شجاعانه‌ترین تصمیم، توقف عملیات تا رسیدن نیروی متخصص است. نجات مصدوم زمانی موفقیت محسوب می‌شود که امدادگر دیگری به شمار آسیب‌دیدگان افزوده نشود. پرتگاه‌ها برای خطا فرصت اندکی باقی می‌گذارند و همین واقعیت، مسئولیت تصمیم‌گیرندگان را سنگین‌تر می‌کند. فرهنگ امداد حرفه‌ای باید بر این باور استوار باشد که سرعت، بدون ارزیابی و ایمنی، فضیلت نیست. در مسیرهای دشوار، آنچه جان انسان‌ها را حفظ می‌کند، نه نمایش توانایی، بلکه دانش، هماهنگی، خویشتن‌داری و احترام به مرزهای ایمنی است.