فاطمه جانبازی : در کوهنوردی، قله پایان مسیر نیست؛ نقطهای است که اهمیت تصمیمهای پیشین، بیش از هر زمان دیگری آشکار میشود. بسیاری از برنامهها با شور رسیدن آغاز میشوند، اما ایمنی آنها به تصمیمی وابسته است که گاه پیش از نخستین گام نادیده گرفته میشود: چگونه بازخواهیم گشت؟ در ذهنیت حرفهای کوهنوردی، صعود بدون طراحی بازگشت، برنامهای ناقص است؛ زیرا رسیدن به ارتفاعات بالاتر تنها نیمی از مأموریت محسوب میشود و نیم دیگر، بازگشتی ایمن در شرایطی است که خستگی، کاهش زمان روشنایی و تغییرات آبوهوایی میتوانند قدرت تصمیمگیری را تحت تأثیر قرار دهند.
مسیر بازگشت الزاماً نسخه معکوس مسیر صعود نیست. شیبی که هنگام بالا رفتن قابلکنترل به نظر میرسد، ممکن است در فرود بهدلیل سنگریزههای سست، یخزدگی یا کاهش تمرکز، خطرناکتر باشد. برخی گذرگاهها نیز در ساعات مختلف روز، بر اثر تغییر وضعیت برف، افزایش جریان آب یا سایهاندازی، شرایط متفاوتی پیدا میکنند. ازاینرو، انتخاب مسیر بازگشت باید بر پایه شناخت توپوگرافی منطقه، بررسی نقاط پرخطر، ارزیابی گزینههای جایگزین و توجه به توان واقعی اعضای گروه انجام شود؛ نه بر اساس این تصور ساده که راه صعود، همیشه بهترین راه بازگشت است.
زمانبندی، ستون اصلی این طراحی است. تعیین ساعت گردش بهسوی پایین، محاسبه زمان تقریبی فرود، درنظرگرفتن توقفها و پیشبینی حاشیه زمانی برای شرایط پیشبینینشده، به گروه کمک میکند پیش از گرفتار شدن در فشار زمان، تصمیم مناسب بگیرد. ساعت بازگشت باید از پیش مشخص باشد و رسیدن به قله نباید بهانهای برای نادیده گرفتن آن شود. قله ممکن است چند متر یا چند دقیقه دورتر باشد، اما هیچ دستاوردی ارزش بهخطرانداختن بازگشت را ندارد.
در برنامههای حرفهای، نقشه، اطلاعات هواشناسی، ابزار مسیریابی و شناخت نقاط خروج اضطراری باید پیش از حرکت بررسی شوند. همچنین، تمام اعضای گروه باید از مسیر بازگشت، نقاط تصمیمگیری و برنامه جایگزین اطلاع داشته باشند. اتکا به حافظه سرپرست یا دنبال کردن ردپای دیگران، بهویژه در مه، تاریکی و پوشش برفی، میتواند گروه را به مسیری اشتباه هدایت کند. برنامهریزی مؤثر زمانی شکل میگیرد که اطلاعات در اختیار همه باشد و مسئولیت ایمنی به یک نفر محدود نشود.
بااینحال، هیچ نقشهای نمیتواند تمام تغییرات طبیعت را پیشبینی کند. ارزش برنامه بازگشت در آن است که امکان تطبیق با شرایط تازه را فراهم سازد؛ گاهی با تغییر مسیر، گاهی با انصراف از قله و گاهی با توقفی بهموقع. کوهنورد باتجربه میداند که پافشاری بر تصمیم اولیه، الزاماً نشانه اراده نیست؛ انعطافپذیری در برابر واقعیتهای محیط، نشانه بلوغ فنی است.
فرهنگ ایمنی باید از همان لحظه طراحی برنامه آغاز شود، نه هنگامی که خستگی و تاریکی فرصت انتخاب را محدود کردهاند. صعود زمانی کامل است که راه بازگشت نیز بهاندازه راه رسیدن به قله جدی گرفته شود؛ زیرا ارزش واقعی فتح، نه فقط در رسیدن به بالا، بلکه در بازگشت سالم از کوهستان معنا پیدا میکند.